Cách nhận diện, kiểm chứng thông tin trên không gian mạng

Trong thời đại bùng nổ công nghệ số, mạng xã hội trở thành nơi lan tỏa thông tin nhanh chóng nhưng cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ về tin giả, tin sai sự thật. Nếu không tỉnh táo, người dân rất dễ bị lôi kéo, kích động bởi các thông tin xuyên tạc, ảnh hưởng đến nhận thức và niềm tin. Vì vậy, chúng ta cần trang bị kỹ năng nhận diện và kiểm chứng thông tin để tự bảo vệ bản thân và cộng đồng trước những thông tin xấu độc, sai sự thật, thiếu kiểm chứng, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh. 

Một số kỹ năng nhận diện, kiểm chứng thông tin xấu độc, sai sự thật, thiếu kiểm chứng:

1. Nhận diện qua nội dung và hình thức thông tin

- Tiêu đề giật gân, gây sốc, sử dụng ngôn từ kích động, tiêu cực như thù hận, thao túng nhận thức, tạo sự hoang mang.

- Trích dẫn nguồn thông tin không rõ ràng, mập mờ,không ghi nguồn từ các cơ quan báo chí chính thống, khó kiểm tra độ tin cậy.

- Nội dung thông tin phiến diện, xuyên tạc, bóp méo sự thật, cắt ghép, chỉnh sửa bối cảnh, làm sai bản chất của sự việc, hiện tượng; chia rẽ, kích động hận dân tộc, tôn giáo, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân, hoặc xuyên tạc, bôi nhọ lãnh đạo, chế độ…

2. Kiểm tra tính xác thực của thông tin

- Đối chiếu với báo chí chính thống, cổng thông tin điện tử của cơ quan Nhà nước (có tên miền .gov, .edu, .org), thông báo của chính quyền địa phương để kiểm chứng tính xác thực của thông tin.

- Kiểm tra thời gian và bối cảnh, tránh nhầm lẫn thông tin cũ chia sẻ lại hoặc thông tin nước ngoài bị xuyên tạc thành của Việt Nam.

- Đánh giá động cơ và nguồn gốc người đăng tải: Xem xét người đăng, nhóm đăng có phải là nguồn tin uy tín hay không; thận trọng với các tài khoản ẩn danh, tài khoản mới lập, tài khoản có hành vi phát tán thông tin theo kiểu spam; kiểm tra xem thông tin đó có phục vụ mục tiêu lôi kéo, dụ dỗ, trục lợi, hoặc tuyên truyền chống phá không.

- Sử dụng công cụ công nghệ kiểm tra thông tin: Một số nền tảng đã tích hợp các công cụ phát hiện thông tin sai sự thật (Google Fact Check, Facebook Fact-Checking, Snopes, AFP Fact Check, FactCheck.org), công cụ kiểm tra xem hình ảnh, video có bị cắt ghép, lấy từ bối cảnh khác không (Google Reverse Image Search, Tineye)…

Nhận diện và kiểm chứng thông tin không chỉ là kỹ năng cần thiết trong môi trường số mà còn là trách nhiệm của mỗi công dân. Khi chúng ta biết chọn lọc, lan tỏa những giá trị tích cực, sẽ góp phần xây dựng không gian mạng trong sạch, lành mạnh, phát triển bền vững và văn minh trên nền tảng số hiện nay. 

P.H