Đất và Người Long An

Trong những năm gần đây, hoạt động kinh doanh dịch vụ karaoke phát triển mạnh, đáp ứng nhu cầu giải trí của Nhân dân và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ sở chấp hành tốt quy định của pháp luật, vẫn còn không ít chủ cơ sở kinh doanh karaoke chưa nhận thức đầy đủ về nghĩa vụ trả tiền bản quyền đối với các bài hát được sử dụng trong hoạt động kinh doanh, dẫn đến nguy cơ vi phạm pháp luật về quyền tác giả và quyền liên quan. Việc sử dụng các bài hát đã được phép định hình trên các thiết bị karaoke để phục vụ hoạt động kinh doanh không chỉ là vấn đề đạo đức trong việc tôn trọng thành quả sáng tạo của tác giả, người biểu diễn và nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, mà còn là nghĩa vụ pháp lý được quy định rõ trong hệ thống pháp luật Việt Nam. 

Cơ sở pháp lý về nghĩa vụ trả tiền bản quyền Theo Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung các năm 2009, 2019, 2022 và 2025, quyền tác giả và quyền liên quan được Nhà nước bảo hộ nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể sáng tạo và đầu tư vào hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Đặc biệt, điểm b khoản 1 Điều 26 và điểm b khoản 1 Điều 33 của Luật Sở hữu trí tuệ quy định trường hợp tổ chức, cá nhân sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã được công bố nhằm mục đích thương mại trong hoạt động kinh doanh thì không phải xin phép chủ sở hữu quyền, nhưng phải trả tiền bản quyền theo quy định của pháp luật.

Để hướng dẫn thi hành Luật, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan. Tại Điều 34, Nghị định số 17/2023/NĐ-CP, cơ sở kinh doanh dịch vụ karaoke được xác định là một trong những đối tượng sử dụng tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đã công bố nhằm mục đích thương mại. Do đó, khi sử dụng các bài hát trên thiết bị karaoke để phục vụ khách hàng, cơ sở kinh doanh thuộc trường hợp phải thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền.

Bên cạnh đó, khoản 4 Điều 35 Nghị định số 17/2023/NĐ-CP quy định rõ:

* Cơ sở kinh doanh karaoke không phải xin phép chủ sở hữu quyền trước khi sử dụng các bài hát đã được phép định hình trong bản ghi âm, ghi hình nhằm mục đích thương mại. * Tuy nhiên, phải trả tiền bản quyền cho chủ sở hữu quyền tác giả, người biểu diễn và chủ sở hữu quyền liên quan theo thỏa thuận ngay từ khi sử dụng.

* Nếu các bên không đạt được thỏa thuận thì thực hiện theo mức tiền bản quyền quy định tại Phụ lục II của Nghị định hoặc giải quyết bằng con đường tố tụng theo quy định của pháp luật.

* Trường hợp không thực hiện việc trả tiền bản quyền trong thời hạn 90 ngày kể từ khi sử dụng thì phải dừng việc tiếp tục sử dụng các tác phẩm, bản ghi âm, ghi hình đó.

Để bảo đảm hoạt động kinh doanh đúng quy định của pháp luật, các cơ sở kinh doanh karaoke cần thực hiện đầy đủ các nội dung sau:

Thứ nhất, rà soát toàn bộ nguồn bài hát, bản ghi âm, ghi hình được cài đặt trong hệ thống karaoke, bảo đảm việc sử dụng là hợp pháp.

Thứ hai, chủ động liên hệ với chủ sở hữu quyền tác giả, chủ sở hữu quyền liên quan hoặc tổ chức đại diện tập thể quyền tác giả, quyền liên quan được ủy quyền hợp pháp để thỏa thuận và thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền.

Thứ ba, cung cấp đầy đủ danh mục, thời lượng các bài hát, bản ghi âm, ghi hình đã sử dụng theo yêu cầu của chủ sở hữu quyền hoặc tổ chức đại diện khi thực hiện việc thanh toán tiền bản quyền.

Thứ tư, lưu giữ đầy đủ hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán tiền bản quyền để chứng minh việc chấp hành pháp luật khi cơ quan có thẩm quyền kiểm tra.

Thứ năm, thường xuyên cập nhật các quy định mới của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan nhằm hạn chế rủi ro pháp lý trong quá trình hoạt động kinh doanh.

Việc sử dụng bài hát trong hoạt động kinh doanh karaoke nhưng không thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền là hành vi xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan và có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân vi phạm có thể:

* Bị xử phạt vi phạm hành chính theo quy định về xử phạt trong lĩnh vực quyền tác giả, quyền liên quan được quy định tại Nghị định 341/2025/NĐ-CP, ngày 26/12/2025 của Chính phủ.

* Buộc chấm dứt hành vi vi phạm, trả tiền bản quyền còn thiếu, bồi thường thiệt hại cho chủ sở hữu quyền nếu gây thiệt hại được quy định tại Điều 202, Luật Sở hữu trí tuệ.

* Trường hợp đủ yếu tố cấu thành tội phạm, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

Việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trả tiền bản quyền không chỉ là yêu cầu bắt buộc của pháp luật mà còn thể hiện trách nhiệm của các cơ sở kinh doanh đối với cộng đồng sáng tạo, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch và thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Mỗi chủ cơ sở kinh doanh karaoke cần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, chủ động thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về quyền tác giả và quyền liên quan; đồng thời tích cực phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước trong công tác kiểm tra, giám sát, góp phần xây dựng môi trường kinh doanh văn minh, tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể sáng tạo theo đúng quy định của pháp luật.